Bankowość terminalowa
Definicja i idea bankowości elektronicznej

W ramach bankowości elektronicznej funkcjonuje tzw. "bankowość terminalowa"[1], do której zaliczają się elektroniczne urządzenia takie jak: bankomaty oraz elektroniczne terminale do akceptowania kart płatniczych (EFT - POS).

Jednym z pierwszych narzędzi bankowości elektronicznej i zwiastunem przekazania operacji bankowych na "zewnątrz" banku były bankomaty (self-banking). Są to urządzenia z zamontowanymi czytnikami paska magnetycznego i/lub mikroprocesorów, umożliwiające wykonanie operacji z wykorzystaniem kart płatniczych [2].

Pierwszy na świecie bankomat pojawił się w Stanach Zjednoczonych w 1960 r. Uruchomił go First Pensylwania Bank. W Polsce dopiero w połowie lat 90-tych pojawiły się pierwsze automaty udostępnione dla klientów PKO BP.

Początkowo bankomaty miały charakter urządzeń jednofunkcyjnych, tzw. CD (Cash Dispenser), umożliwiających wyłącznie wypłatę gotówki. Ich celem było odciążenie czynności wykonywanych przez pracowników banku. Często znajdowały się wewnątrz oddziału i dostępne były w trakcie jego pracy, co znacznie ograniczało ich użyteczność. W miarę upowszechniania się bankomatów zmieniła się strategia ich wprowadzania oraz zaczęto uzupełniać ich możliwości o dodatkowe funkcje [3]. Sytuacja zmieniła się diametralnie wraz z pojawieniem się bankomatów pracujących w trybie on-line. Zmiana sposobu komunikacji z bankiem spowodowała powstanie urządzeń wielofunkcyjnych, nazywanych ATM (Automated Teller Machine). Z ich pomocą możliwe stało się między innymi uzyskanie informacji o stanie rachunku, zakładanie lokat, dokonywanie przelewów, a nawet zasilenia konta karty telefonu komórkowego. Pojawiły się także urządzenia przyjmujące wpłaty gotówki tzw. wpłatomaty. Czynności te były niemożliwe do realizacji dla urządzeń pracujących w trybie off-line. Obecnie bankomaty nie służą jedynie jako sposób na zmniejszenie kolejek w banku. Rozszerzenie ich funkcjonalności pozwala wykorzystywać je jako źródło zysków oraz przewagi nad konkurencją. Z większości z nich można korzystać dwadzieścia cztery godziny na dobę (z wyłączeniem ewentualnych awarii i braku środków do wypłaty). Znajdują się w takich miejscach jak supermarkety, centra handlowe, stacje benzynowe. W bardzo wielu krajach są one traktowane jako najczęściej wykorzystywany sposób komunikacji z bankiem.

Bankomaty mogą mieć różną postać i wygląd. Najczęściej spotykane są w formie [4]:

  • urządzeń przyściennych,
  • urządzeń wolnostojących,
  • urządzeń zamontowanych wewnątrz banku.

Producenci bankomatów prześcigają się w wymyślaniu ich funkcjonalności. Innowacyjnym rozwiązaniem była próba personalizowania automatów, która odniosła duży sukces w USA i Azji. Producent bankomatów firma NRC zapowiada wprowadzenie w Wielkiej Brytanii urządzeń, które będą witały po imieniu swoich klientów, przypominały o urodzinach itp. NRC zapowiada także, że z czasem ich funkcjonalność rozrośnie się nawet do możliwości udzielania informacji giełdowych czy wyników sportowych [5].

Przykładowy terminal POS z PIN 		PademObok bankomatów w ostatnich latach znacznie zwiększyła się liczba terminali pracujących w systemie EFT - POS (Electronic Funds Transfer - Point of Sale). Są to urządzenia wykorzystywane do autoryzacji oraz realizacji transakcji za pomocą kart płatniczych w miejscach akceptujących dokonanie płatności z ich pomocą [6]. Podobnie jak bankomaty wyposażone są one w czytnik paska magnetycznego i/lub mikroprocesora.W praktyce występują jako osobne urządzenia lub część kas fiskalnych. Umożliwiają komunikacje między centrum rozliczeniowym banku a sklepem, czy punktem usługowym. Zazwyczaj do tego celu wykorzystywane są łącza telefonii stacjonarnej, choć zdarzają się rozwiązania stosujące technologie telefonii komórkowej GSM. Zróżnicowany sposób nawiązania połączenia terminali z centrum rozliczeniowym jest źródłem klasyfikacji tych urządzeń. I tak, z tego punktu widzenia możemy wyróżnić [7]:

  • Terminale korzystające z stacjonarnej linii telefonicznej
    • analogowe,
    • cyfrowe,
    • mobilne,
  • Terminale korzystające z sieci Internet
    • stacjonarne,
    • mobilne,
  • Terminale stosujące do połączenia mobilną telefonie GSM.

Pierwsze POS-y pracowały wyłącznie w oparciu o stacjonarną linię telefoniczną. W tej kwestii niewiele się zmieniło. Rozwiązanie to funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Najczęściej wykorzystywane są linie analogowe (PTSN). W tym przypadku komunikacja odbywa się poprzez wbudowany modem. Za każdym razem, gdy dokonywana jest płatność z wykorzystaniem karty płatniczej inicjowane jest połączenie. Powoduje to, że jest to proces długotrwały (może trwać nawet do 3 minut). Sposobem na rozwiązanie problemu z długotrwałą autoryzacją karty stało się wykorzystanie modemów opartych o cyfrową linię telefoniczną (ISDN). Ta forma komunikacji wykorzystywana jest w przypadku, gdy występuje kilka stanowisk kasowych.

Wadą powyższych zastosowań jest ich ograniczona mobilność, wynikająca z przywiązania terminali do miejsca, w którym są one podłączone. Dlatego stworzono zestawy składające się z dwóch elementów tj. bazy podłączonej na stałe do linii telefonicznej oraz przenośnego czytnika kart. Wymiana danych między częściami składowymi odbywa się drogą radiową lub z wykorzystaniem technologii DECT (Digital Enhanced Cordless Telecommunication). Sprawdzają się one na niewielkim obszarze, np. w restauracjach.

Innym, także często wykorzystywanym sposobem, komunikacji terminali z centrum rozliczeniowym jest połączenie poprzez sieć Internet. W tym przypadku dane przesyłane są przez sieć Internet. Oczywiście cały proces odbywa się z wykorzystaniem odpowiednich protokołów szyfrujących, które chronią dane przed dostaniem się w niepowołane ręce. Tak, jak w przypadku terminali działających w oparciu o linię telefoniczną można tu wyróżnić urządzenia stacjonarne bezpośrednio podłączone do sieci i mobilne wykorzystujące technologie takie jak Bluetooth czy Wi-Fi.

Stosunkowo nowym rozwiązaniem, nie rozpowszechnionym na tak szeroką skalę jak wcześniej opisane terminale, są urządzenia korzystające z technologii telefonii bezprzewodowej GSM. Terminale działające w oparciu o ten sposób komunikacji wyposażone są w modem GSM oraz w kartę SIM powszechnie stosowaną w telefonach komórkowych. Do przesyłania danych, niezbędnych do autoryzacji karty może być wykorzystana zwykła transmisja danych ( 9.600 kbit/sek) lub pakietowa transmisja danych GPRS (115.000 kbit/sek). Różnica między tymi dwoma rodzajami transmisji polega nie tylko na szybkości przesyłania danych, ale także w sposobie płatności za tę usługę. W pierwszym przypadku płaci się za czas połączenia. W drugim opłata będzie uzależniona od ilości przesłanych danych. Rozwiązanie to jest dużo droższe, niż rozwiązania bazujące na stacjonarnej linii telefonicznej czy sieci Internet. Ma jednak wielką zaletę - mobilność, pod względem której znacznie je przewyższa. Z terminali tego typu można korzystać wszędzie tam, gdzie oferuje swoje usługi operator telefonii komórkowej. Znalazły one zastosowanie w taksówkach czy u dostawców produktów do domu [8].

Proces transakcji z wykorzystaniem karty płatniczej oraz terminali POS rozpoczyna się, gdy klient decyduje się zapłacić kartą płatniczą. Wówczas przekazuje on kartę sprzedawcy, który przeciąga ją przez czytnik zainstalowany w terminalu. W tym momencie terminal odczytuje z paska magnetycznego (lub mikroprocesora) dane niezbędne do przeprowadzenia operacji zapłaty tj. numer karty, datę ważności karty. Następnie informacje te wraz z kwotą transakcji przesyłane są do centrum rozliczeniowego (np. PolCard) w celu dokonania autoryzacji karty (sprawdzenie czy operacja może zostać przeprowadzona z użyciem tej karty). Po zakończeniu weryfikacji, jej wynik zostaje odesłany to terminalu, który na tej podstawie drukuje potwierdzenie dokonania transakcji (tzw. slim) w przypadku jej pozytywnego rozstrzygnięcia lub w przeciwnej sytuacji informuje sprzedawcę o konieczności zapłaty w innej formie. Jednocześnie następuje obciążenie rachunku klienta na kwotę przeprowadzonej transakcji. Ostatnim etapem jest porównanie przez sprzedawcę podpisu kupującego złożonego na wydruku z terminalu, z widniejącym na odwrocie karty. Stanowi to pewien sposób zabezpieczenia uniemożliwiający korzystanie z kart osobom nieupoważnionym. Coraz częściej zdarzają się przypadki dodatkowego zabezpieczenia operacji kodem PIN [9]. Klient przy pomocy tzw. PIN pad-u podaje PIN przypisany do karty. Dopiero po jego zatwierdzeniu istnieje możliwość wykonania płatności.

Zastosowanie terminali POS przyniosło wiele pozytywnych zmian w rozliczeniach płatności z wykorzystaniem kart płatniczych. Pozwoliło wyprzeć stosowany dotychczas tradycyjny sposób rozliczeń bazujący na mechanicznych urządzeniach - imprinterach, który w przeciwieństwie do elektronicznej formy rozliczeń był procesem powolny, pracochłonnym oraz stwarzającym wiele sposobności do nadużyć.

Oczywiście nie należy zapominać, że nowe rozwiązanie nie jest doskonałe. Także w tym przypadku zdarzają się wykroczenia, próby oszustw. Bankowość terminalowa nie jest zjawiskiem niezawodnym. Powszechne są, zwłaszcza w polskich realiach, sytuacje awarii systemów wynikające z ich przeciążenia czy nieodpowiedniej konserwacji (bankomaty).


Przypisy
  1. B. Swiecka: Bankowość elektroniczna. Wydanie I. Warszawa: CeDeWu 2004,s.24.
  2. B. Swiecka: Bankowość...wyd. cyt.,s.24.
  3. www.telenetforum.pl/index_2.php?show=pokaz_art._old&art.=05_04_2001
  4. B. Swiecka: Bankowość...wyd. cyt.,s.26.
  5. D. Gościniak, M. Koralewski: Nie tylko bankomat, "e-Fakty", nr 4 /2004, s. 6.
  6. B. Swiecka: Bankowość...wyd. cyt.,s.27.
  7. www.kartyonline.pl/arty.php?id=97(grudzień 2004)
  8. www.karty...wyd. cyt.
  9. J. Masiota: Elektroniczne instrumenty płatnicze. Bydgoszcz-Poznań: Oficyna Wydawnicza Branta 2003, s.85.
[Góra]

[Powrót do strony głównej]

Bankowość terminalowa
Home/Corporate banking
Bankowość telefoniczna
Strona główna
©Copyright by Bartek Suwała, Kalisz 2005